{"id":2246,"date":"2021-08-25T10:00:44","date_gmt":"2021-08-25T10:00:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/?p=2246"},"modified":"2021-08-25T10:03:28","modified_gmt":"2021-08-25T10:03:28","slug":"project-juul-van-godshuis-naar-starterswoning","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/?p=2246","title":{"rendered":"Project Juul: van godshuis naar starterswoning"},"content":{"rendered":"\n

Een bouwkundestudent kocht een leegstaande kerk om er met vrienden te wonen. Toen sloeg het noodlot toe. Nu, vier jaar later, cre\u00ebert hij vier starterswoningen uit de ru\u00efne.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zo moet de afgebrande Julianakerk op Heijplaat er volgend jaar uitzien. (Beeld: Nima Morko\u00e7)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Lees het artikel op Delta-site<\/a><\/em><\/p>\n\n\n\n

Verspil nooit een goede crisis, wordt gezegd. Architect en TU-alumnus Nima Morko\u00e7 bracht dat motto in praktijk toen zijn monumentale onderkomen in vlammen opging. Alles wijst erop dat de afgebrande Julianakerk op Heijplaat volgende jaar zal herrijzen in de vorm van vier gastvrije en betaalbare starterswoningen. \u201cDat is de grootste opgave voor onze generatie architecten: betaalbare woonruimte maken.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Architect Nima Morko\u00e7 ziet het al helemaal voor zich. (Foto: Jos Wassink)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Tuindorp Heijplaat<\/strong>
Vanaf de A15 overspant de afrit een groot spoorwegemplacement: tientallen sporen met wissels ertussen. In de verte torenen havenkranen boven uitgestrekte loodsen uit, en stapels zeecontainers. Hier verwacht je geen woonwijk meer. Toch wijzen de bordjes Heijplaat deze kant op. Na een groot douanegebouw duiken er dan opeens villa\u2019s op tussen onverwachte groen. De Courzandseweg, in de volksmond \u2018de biefstuklaan\u2019 genoemd, werd opgezet voor de directeur van de RDM en zijn staf. Met daarachter \u2018de gehaktbalbuurt\u2019 voor de arbeiders. Op het hoogtepunt woonden hier 3.000 mensen, nu is dat ongeveer de helft. Het ge\u00efsoleerde dorp werd aangelegd als tuindorp voor het personeel van de Rotterdamse Droogdok Maatschappij RDM. Alles was er: huisvesting, scholen, winkels, een muziekkoepel en drie kerken op een rij: katholiek, gereformeerd en hervormd. Voor ieder wat wils.<\/p>\n\n\n\n

Hier werden vanaf 1902 trotse zeeschepen gebouwd zoals de marine kruiser \u2018De Zeven Provinci\u00ebn\u2019 (1953) het enorme passagiersschip de \u2018S.S. Rotterdam\u2019 (1955) en tal van onderzee\u00ebrs. De vraag was in de naoorlogse jaren zo groot dat het tuindorp Heijplaat in de jaren \u201850-\u201860 nog werd uitgebreid met het Nieuwe Dorp.<\/p>\n\n\n\n

Kort daarna echter keert het tij voor RDM, dat in z\u2019n glorietijd als van de grootste scheepswerven van Europa gold. De concurrentie vanuit Japan en Korea, waar de lonen een stuk lager waren, nam sterk toe, en RDM zocht z\u2019n toekomst in defensie en offshore. Uiteindelijk werd in 1983 een faillissement onafwendbaar, en ruim een derde van de meer dan 3.000 werknemers raakte z\u2019n baan kwijt.<\/p>\n\n\n\n

Voor de gemeenschap op Heijplaat betekende dat werkeloosheid, armoede en verlies van de sociale cohesie. Daar kwam later de ontkerkelijking nog overheen, zodat de drie kerken op Heijplaat de een na de ander de poorten moesten sluiten. Zo ook de Nederlands Hervormde Julianakerk. Vanaf 1930 hadden hier tal bruiloften, dopen en begrafenissen plaatsgevonden. De ijkpunten in het leven werden hier beleefd. Maar wat zo lang een centraal punt voor de geloofsgemeenschap was geweest, had z\u2019n functie verloren en stond nu leeg.<\/p>\n\n\n\n

Buitenkans<\/strong>
\u201cNima, de kerk staat te koop. Je moet echt komen kijken.\u201d Oud-Bouwkundestudent Nima Morko\u00e7 (nu 29) werd in het voorjaar van 2017 gebeld door zijn vader die op Heijplaat woont. Woningcorporatie Woonbron had de Julianakerk aan de Zaandijkstraat na tien jaar leegstand in de verkoop gedaan. Eerst trok het hem niet erg, vertelt hij vier jaar later als we elkaar treffen in de verkoolde ru\u00efne.<\/p>\n\n\n\n

Morko\u00e7 senior, Nima\u2019s vader, woont nog steeds achter de kerk in de pastorie. Hij overtuigde zijn zoon ervan dat het een buitenkans was om samen de kerk en de pastorie te kopen. Nima de kerk, zijn vader de pastorie. Ze tekenden het contract in maart 2017.<\/p>\n\n\n\n

Vier Delftse bouwkundevrienden voelden er wel voor om erin te trekken: Dominik Lukkes, Matthijs van Mulligen, Stijn van den Berg en Kenzo van Egeraat. De masterstudenten zouden binnen de kerk vijf tiny houses<\/em> construeren als woonverblijf. De kerkzaal zou zo beschikbaar blijven voor feesten, filmvoorstellingen of diners. Op de galerij was er ook plek voor een schilderatelier voor Nima\u2019s zus Mina (\u201cbest verwarrend soms die namen, ja\u201d), die toen rechten studeerde aan de Erasmusuniversiteit.<\/p>\n\n\n\n

Kort voor de zomer zei iedereen zijn kamer op, en bracht de spullen naar Heijplaat. Vijf studenteninboedels en de inhoud van een schildersatelier. Er was toch ruimte zat in de kerk. Na de zomer zouden ze aan de slag gaan met de inrichting, maar nu eerst vakantie.<\/p>\n\n\n\n

NL-alert
<\/strong>Op zondag 6 augustus 2017 kwam Nima Morko\u00e7 terug van een wandelvakantie en ging bij z\u2019n moeder langs in Blijdorp om een wasje te draaien. Het blijft altijd fijn om goed verzorgd te worden. Even na 11 uur \u2019s avonds belde zijn vader op: \u201cNima, je moet komen. Er is brand in de kerk!\u201d \u201cDan moet je mij niet bellen, maar de brandweer\u201d, grapte hij nog. Maar eenmaal in de auto was er niet veel meer te lachen. Z\u2019n mobieltje bleef tingelen van de berichten en rond half twaalf kwam daar een NL-alert overheen. Rijdend over de Erasmusbrug zag hij rechts al de vuurzee en de rookwolken die vanaf Heijplaat over het centrum van Rotterdam trokken. Het Erasmus-MC had de toevoer van de ventilatie alvast afgesloten.<\/p>\n\n\n\n

Zijn vader die in de kerk aan het blussen was, werd er snel door de brandweer uitgehaald. Het vuur breidde zich in razend tempo uit en versterking kwam van alle kanten. Uiteindelijk waren er twintig brandweerwagens bij betrokken, veertig mensen moesten hun huis uit, en pas tegen drie uur in de ochtend had de brandweer het vuur onder controle.<\/p>\n\n\n\n

Rijnmond berichtte de volgende dag: \u2018Rotterdam, 7 augustus 2017 – De Julianakerk aan de Zaandijkstraat op Heijplaat is zondagavond laat grotendeels in de as gelegd. Het vuur greep razendsnel om zich heen en verspreidde veel rook, die ook over de rivier trok richting het centrum van de stad. Er zijn geen slachtoffers gevallen. De torenspits -die van hout was- het dak en de ruimte daaronder zijn afgebrand. Alleen de stenen muren en de kerktoren staan nog overeind. Het gebouw moet als verloren worden beschouwd.\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u201cWat was de oorzaak?\u201d, is de op \u00e9\u00e9n na meest gestelde vraag. Alleen \u201cWas het een verzekeringstruc?\u201d werd hem alleen nog vaker gevraagd. Volgens Morko\u00e7 hebben experts geconcludeerd dat een defecte ventilator de meest waarschijnlijke verklaring is. Die stond parallel geschakeld met een lamp, en heeft na verloop van dagen of weken vlamgevat. De brandende lamp was vergeten in de vakantie, maar niemand kon weten dat er ook nog een vastgelopen ventilator onder spanning stond.<\/p>\n\n\n\n

De vrienden waren allemaal nog op vakantie: Kenzo in Nederland, Stijn in Columbia, Matthijs in India en Dominik in Detroit<\/a>. Maar uiteindelijk bevonden ze zich allemaal in dezelfde situatie: al hun spullen verloren en dakloos.<\/p>\n\n\n\n

\u201cIk verzamelde vroeger best veel\u201d, kijkt Nima Morko\u00e7 terug. \u201cIk had al m\u2019n schriften bewaard vanaf de basisschool. Ik verzamelde postzegels, munten en schelpen. Bij de laatste verhuizing had ik 17 dozen met boeken en daarnaast nog m\u2019n kleding.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201cNa de brand was ik een tijd best verdrietig om alles wat ik kwijt was. Nu leef ik minimaler. Bij een verhuizing heb ik nog maar drie dozen.\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u2018Erotisch en intens\u2019<\/strong>
Een afstudeerproject was hem in de schoot geworpen: een nieuwe functie vinden voor de afgebrande kerk. Maar de oefening was verre van academisch. Nima kreeg echt te maken had met verzekeraars, advocaten en de gemeente. Van de studiefinanciering kon hij niet leven, dus verdiende hij ernaast nog bij met het geven van rondleidingen.<\/p>\n\n\n\n

Het was een tijd van spullen kwijt, puinruimen, ondertussen afstuderen en in een keuken slapen. Tussen de muren van de afgebrande ru\u00efne organiseerden Morko\u00e7 en zijn vrienden een openluchtbioscoop, een fototentoonstelling, een tostitreffen en andere vormen van culturele gezelligheid.<\/p>\n\n\n\n

Wat bepaalt eigenlijk de monumentaliteit van de kerk voor z\u2019n omgeving? Dat is de drijvende vraag in de afstudeerscriptie Social Monumentality<\/em> van Nima Morko\u00e7 (2018). De monumentaliteit lag niet in het gebouw zelf, wat Morko\u00e7 omschrijft als een schuur met een klokkentoren (\u2018a barn with the addition of a bell-tower\u2019<\/em>). En vreemd genoeg ook niet in de functie: \u2018the church was empty for 10 years and nobody seemed to care.\u2019<\/em><\/p>\n\n\n\n

Hij kwam erachter dat er in Nederland momenteel zo\u2019n 600 kerken leeg staan, en dat daar wekelijks gemiddeld twee bij komen. De leegstand van religieus erfgoed is zo\u2019n omvangrijke en ingewikkelde kwestie dat er een speciaal platform<\/a> voor is opgericht om kennis, netwerken en ervaringen te koppelen.<\/p>\n\n\n\n

Wat voor de Julianakerk geldt, inmiddels Project Juul genoemd, gaat voor meer kerken op: de sociale verbanden zijn verdwenen, bewoners kijken niet meer naar elkaar om, de samenhang verdwijnt en eenzaamheid neemt toe. De vraag, en ook de opdracht die Morko\u00e7 zich stelt, is: hoe kan de sociale monumentaliteit van de Julianakerk hersteld worden op een manier dat Heijplaat er baat bij heeft?<\/p>\n\n\n\n

Het gaat om een herstel van sociale verbanden die al lang voor de brand uitbrak verdwenen waren.<\/p>\n\n\n\n

Paradoxaal genoeg heeft de brand de toekomst van de Julianakerk weer op de kaart gezet. De uitgebrande ru\u00efne trekt de aandacht. \u201cDe kerk verkeert in de meest kwetsbare naakte fase van z\u2019n bestaan\u201d, schrijft Morko\u00e7. \u201cDaarom zal alles wat erna komt erotisch en intens zijn in zowel ruimtelijk als sociaal opzicht en daarom interessant om naar te kijken.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Na 120 varianten kwam Morko\u00e7 met een ontwerp voor woonruimten voor studenten en werknemers van startups op het terrein van RDM Rotterdam. De woonruimten zijn om de leegte van de kerk heen gebouwd. Twee blokken aan weerszijden van de klokkentoren, en \u00e9\u00e9n woonblok op de plek van de pastorie. Het is alsof de jonge architect de voormalige kerkruimte toen nog niet durfde aan te pakken. Die ruimte, tussen de oude raamloze kerkmuren, bleef beschikbaar als ontmoetingsplaats voor omwonenden.<\/p>\n\n\n\n

Zijn afstudeerwerk werd een 7 beloond.<\/p>\n\n\n\n

Betaalbare woningen<\/strong>
Na zijn afstuderen ging Morko\u00e7 aan de slag als assistant designer<\/em> bij West 8<\/a> ontwerpbureau voor stedenbouw en landschapsarchitectuur, waar hij eerder stageliep. Vorig jaar maakte hij de overstap naar Mei architects and planners,<\/em> een bureau dat bekend werd met het 50-meter hoge volledig houten wooncomplex SAWA<\/a>. Daarnaast heeft hij steeds een dag in de week vrijgehouden voor de herontwikkeling van de Julianakerk als project van zijn bedrijf HUM Design & Development<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

\u201cHet is een soort traineeship geworden in stedenbouw, architectuur, landschapsarchitectuur, juridische zaken, commerci\u00eble haalbaarheid en bestemmingsplannen\u201d, zegt hij terugkijkend. Voordat er \u00fcberhaupt plannen uitgewerkt konden moesten het bestemmingsplan en de erfpacht veranderd worden, en de welstandscommissie moest ermee akkoord gaan.  Een nieuwe bestemming moest aan al die voorwaarden voldoen en bovendien moest het eindproduct een aanwinst zijn voor Heijplaat. Herbestemmingen als zwembad, bioscoop, hotel en winkelcentrum vielen af vanwege te weinig verwachte bezoekers, en dus economisch niet levensvatbaar.<\/p>\n\n\n\n

Na 23 afwijzingen sprongen eind 2019 voor Project Juul eindelijk \u00e9\u00e9n voor \u00e9\u00e9n alle lichten op groen. In november 2019 ging de welstandscommissie akkoord met het plan, een jaar later tekende aannemer BIK Bouw<\/a> de bouwteamovereenkomst. De aannemer was vorig jaar tweede geworden in de Rotterdamse Architectuurprijs met z\u2019n verbouwing van de Noordsingelgevangenis in appartementen. \u201cAls de gevangenis zo mooi wordt, wil ik er ook wel zitten\u201d, reageerde een stemmer.<\/p>\n\n\n\n

Afgelopen zomer volgde de aanvraag van de bouwvergunning. \u2018Dit is heel spannend want het betekent dat we eindelijk de volgende stappen kunnen zetten in de verkoop samen met Ooms makelaars. De voorbereiding daarvoor is nu in volle gang\u2019, aldus Morko\u00e7 op zijn website<\/a>.<\/p>\n\n\n\n

Morko\u00e7 had inmiddels een sterke voorkeur ontwikkeld voor de herbestemming als woningen. \u201cHet is de grootste opgave voor onze generatie architecten: betaalbare woningen maken. Iedereen die ik ken loopt er tegenaan.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Natuurlijk strookte dat niet met het bestemmingsplan van de kerk, maar daar viel over te praten. \u201cIn gesprek met de gemeente moet je niet confronterend optreden\u201d, heeft Morko\u00e7 geleerd. \u201cJe moet ze mee zien mee te krijgen in je plan, waarbij het hun rol is om de algemene kwaliteit te handhaven.\u201d<\/p>\n\n\n\n

De gemeente had een voorkeur voor ruimere en duurdere huizen voor welgestelde gezinnen, maar Morko\u00e7 maakte een andere keuze: hij duwde het ontwerp in de richting van vier compacte (110 m2<\/sup>) en betaalbare woningen (rond de 4 ton) binnen de contouren van de kerk. De pastorie, waar zijn vader woont, maakt geen deel meer uit van het plan.<\/p>\n\n\n\n

De woningen zijn ingericht op het moderne leven en werken: op de begane grond speelt zich het actieve leven af met koken, eten, sociale interactie en gemeenschappelijke open tuin. De eerste verdieping is ingericht als slaapverblijf met op de tweede verdieping een hoge en ruime thuiswerkplek. De vensters aan de buitenkant zijn rechthoekig en strak, in hervormde stijl. Aan de binnenplaats zijn de glaspartijen ruimer en ronder. Heggen ontbreken en de ruimte tussen de huizen is bedoeld als ontmoetingsplaats in de beschutting van de oude kerkmuren.<\/p>\n\n\n\n

Via de website hebben zich zo\u2019n 180 belangstellenden gemeld voor de vier woningen, zodat Morko\u00e7 verwacht dat de verkoop ondanks de beperkende zelfbewoningsplicht vlot zal verlopen. De bouw zou dan eind dit jaar beginnen met een geplande de oplevering eind 2022.<\/p>\n\n\n\n

Rode torenspits<\/strong>
Wie straks door z\u2019n oogharen kijkt ziet de toren en het hoge dak van de Julianakerk weer terug, met een open sleuf in het midden. Wit gestucte muren contrasteren met de bakstenen resten, maar \u2019s avonds staan juist de bakstenen muren in het ledlicht, en keert het vertrouwde beeld van de Julianankerk in het straatbeeld terug. De gereconstrueerde open torenspits zal dichtgroeien met een bijzondere klimopsoort die de torenspits groen kleurt. Maar eens per jaar, in de herfst, verkleuren de bladeren en zetten de torenspits in een rode gloed. Als herinnering aan de brand die alles in gang heeft gezet.<\/p>\n\n\n\n

Wanneer eind volgend jaar de nieuwe bewoners de woningen betrekken heeft de jonge architect een oplossing aangereikt voor twee dringende kwesties in de woningbouw en stedenbouw: leegstand van religieus erfgoed \u00e9n behoefte aan betaalbare starterswoningen. \u201cIn de architectuur werkt men graag met referenties, met iets wat eerder is gedaan\u201d, weet Morko\u00e7. \u201cIk hoop dat project Juul een inspiratiebron wordt voor die honderden leegstaande kerkgebouwen waarmee men zich nu geen raad weet.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Meer informatie:<\/p>\n\n\n\n

\u2022 Project Juul of HUM design & development: www.wonenbijjuul.nl<\/a>
\u2022 De kerkvernieuwers: www.kerkvernieuwers.nl<\/a>
\u2022 Het nieuwe RDM-terrein: www.rdmrotterdam.nl<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Een bouwkundestudent kocht een leegstaande kerk om er met vrienden te wonen. Toen sloeg het noodlot toe. Nu, vier jaar later, cre\u00ebert hij vier starterswoningen uit de ru\u00efne. Lees het artikel op Delta-site Verspil nooit een goede crisis, wordt gezegd. Architect en TU-alumnus Nima Morko\u00e7 bracht dat motto in praktijk toen zijn monumentale onderkomen in […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,24,1],"tags":[78,469,470,468,47],"class_list":["post-2246","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artikelen","category-delta","category-uncategorized","tag-architectuur","tag-kerk","tag-religieus-erfgoed","tag-starterswoning","tag-woningbouw"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2246","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=2246"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2246\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2251,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/2246\/revisions\/2251"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=2246"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=2246"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=2246"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}