{"id":1381,"date":"2011-06-30T20:35:00","date_gmt":"2011-06-30T20:35:00","guid":{"rendered":"http:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/?p=1381"},"modified":"2011-07-10T20:36:43","modified_gmt":"2011-07-10T20:36:43","slug":"zuiver-op-karakter","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/?p=1381","title":{"rendered":"Zuiver op karakter"},"content":{"rendered":"

Waterschap Veluwe beleeft in Epe de primeur van een nieuwe generatie rioolwaterzuivering. De Nereda korrelslibtechnologie bespaart ongeveer een kwart van de energie en driekwart van de ruimte. \u201cOver tien jaar is dit de standaard.\u201d<\/strong><\/p>\n

Projectleider Andr\u00e9 Welmer van Waterschap Veluwe heeft het er maar druk mee. Net heeft hij twee mensen van de gemeente Epe een rondleiding gegeven, nu weer een journalist. Hier op de rand van het Epese industrieterrein ademt alles de sfeer van afronding. De grote bouw met kranen en betonwagens is voorbij. Nu is het een komen en gaan van consultants, projectmedewerkers en diverse specialisten die de kabels aansluiten, deelsystemen testen en laatste afspraken maken.<\/p>\n

Drie enorme betonnen tanks van negen meter hoog en 4.500 kubieke meter inhoud staan naast elkaar. Daarvoor staat een klein zwart gebouwtje waarin luchtcompressoren zijn ondergebracht en besturingselektronica. Vanuit diverse richtingen duiken hier van onder het zand kabels op die door buizen het gebouwtje in lopen.<\/p>\n

Langs de bovenrand van de tanks loopt een dikke stalen afvoerbuis onder een loopbrug. Vanaf die hoogte is de oude installatie goed te zien. Het is er een zoals je overal in Nederland ziet: met een grote ronde nabezinktank en het luidruchtige gespetter van schoepen die lucht door het water slaan. Dat is hier straks verleden tijd, vertelt Welmer. De TU Delft en ingenieursbureau DHV ontwikkelden namelijk in samenwerking met de Nederlandse waterschappen de Nereda\u00ae korrelslibtechnologie. Het nieuwe korrelslib \u2013 de vorm van bacteri\u00ebn die organisch koolstof, stikstof en fosfaat uit het afvalwater verwijderen – bezinkt zo snel dat er geen nabezinktank meer nodig is. En bij de nieuwe beluchtingtechniek blazen compressoren belletjes vanonder door de diepe tank \u2013 veel stiller en energiezuiniger dan de spetterende schoepen.<\/p>\n

Helder<\/strong>
\nHet was de favoriete demonstratie van biotechnologe dr.ir. Merle de Kreuk, destijds promovenda bij milieubiotechnoloog prof.dr.ir Mark van Loosdrecht (Technische Natuurwetenschappen). Om het verschil tussen reguliere waterzuivering en de korrelslibtechnologie te illustreren bracht ze bij presentaties graag twee gesloten cilinders met slib mee en keerde die dan om. In de ene verspreidde zich een troebele laag door de hele waterkolom, terwijl in de andere korreltjes van enkele millimeters groot binnen enkele seconden door helder water naar de bodem dwarrelden. Helder verhaal.<\/p>\n

Ook de voordelen van de korrelslibtechnologie waren helder: de nieuwe generatie waterzuivering bespaart veel ruimte (driekwart, zeggen de bouwers) en ook een kwart van de energie doordat pompen en beluchten effici\u00ebnter gebeurt, maar ook omdat het afvalwater minder heen en weer gepompt hoeft te worden. Bovendien leiden het kleinere oppervlak van de installatie en het lagere energieverbruik tot lagere kosten voor bouw en bedrijfsvoering. Of zoals Van Loosdrecht zegt: \u201cEen innovatie moet niet alleen beter zijn, maar ook goedkoper.\u201d<\/p>\n

Tot slot is de waterkwaliteit beter dan bij de conventionele zuivering, zo bleek uit een proef die aan de bouw in Epe vooraf ging. De technologie won de Vernufteling 2005 \u2013 de prijs van Kivi-Niria en NLingenieurs voor het meest innovatieve project van een ingenieursbureau, en daarna nog zeven onderscheidingen.<\/p>\n

Waarom duurt het dan toch twaalf jaar voordat zo’n bekroonde technologie vanuit het laboratorium in de praktijk belandt? \u201cDat is \u00a0veel te lang\u201d, vindt ir. Helle van der Roest, leading\u00a0professional bij ingenieursbureau DHV. \u201cSnelheid is van groot belang, meer nog dan patenten. Want je moet er vanuit gaan dat zo’n veelbelovende technologie gekopieerd wordt. Je kunt het onderzoek alleen terugverdienen zolang je de concurrentie nog voor bent.\u201d<\/p>\n

Korrelslib<\/strong>
\nWat is eigenlijk korrelslib? Op het oog zijn het bolletjes van enkele tienden tot een paar millimeter groot, die voor honderd procent uit bacteri\u00ebn bestaan. Onder bepaalde omstandigheden, en daarin schuilt de crux, klonteren bacteri\u00ebn spontaan tot korrels samen. \u201cDe eerste vermelding dateert al uit eind jaren zestig\u201d, vertelt Van Loosdrecht. Professor Lettinga uit Wageningen had bacteri\u00eble slibkorrels waargenomen in de anaerobe waterzuivering bij CSM. Al snel volgde het idee dat de waterzuivering met korrelslib versneld zou kunnen worden omdat het sneller bezinkt. De technologie gebaseerd op anaeroob (zonder beluchting) korrelslib werd in de jaren tachtig en negentig een succesvol exportproduct. De bacteri\u00ebn verwijderden organische vervuiling uit het afvalwater en produceerden daar biogas bij. Maar stikstofverbindingen en fosfaten bleven achter. Ook verliep het proces minder goed bij lage temperaturen. Vandaar dat men op zoek ging naar aeroob korrelslib waarvan betere resultaten werden verwacht.<\/p>\n

\u201cHet idee was dat anaerobe bacteri\u00ebn bij uitstek geschikt zijn voor korrelslib omdat ze complexe gemeenschappen vormen om het substraat (voedingsstoffen, red.) om te zetten\u201d, legt Van Loosdrecht uit. Zelf geloofde hij dat niet zo. Begin jaren negentig wekte hij verwondering onder biotechnologen met de ontdekking van aerobe bacteri\u00ebn in korrelslibvorm. Zijn promovenda van destijds, dr.ir. Janneke de Beun, had aangetoond dat ook simpele snelgroeiende bacteriecultures als korrelslib konden groeien. \u201cJe moet de selectiedruk goed leggen\u201d, zegt hij nu. \u201cDe biologie past zich wel aan.\u201d Die selectie bestaat er in Epe uit dat de bacteri\u00ebn een cyclus doorlopen van \u00e9\u00e9n periode voeding onder anaerobe omstandigheden gevolgd door twee perioden beluchting. Daarna stroomt nieuw afvalwater in de tank, en stroomt het gezuiverde water door. Het wisselende regime van anaeroob voeden en aeroob groeien bevoordeelt traag groeiende bacteri\u00ebn die makkelijker stabiele korrels vormen.<\/p>\n

Stress<\/strong>
\nIngenieursbureau DHV raakte in 1999 bij de korrelslibtechnologie betrokken, na een bezoek van ir. Helle van de Roest aan het lab van Van Loosdrecht. \u201cHelle is de trekker geweest binnen DHV\u201d, zegt Van Loosdrecht. Voor de ontwikkeling is subsidie verkregen bij technologiestichting STW en financi\u00eble ondersteuning van kenniscentrum Stowa. Merle de Kreuk werd aangetrokken als promovenda om de bacteri\u00ebn ook stikstof- en fosfaatverbindingen te laten verwijderen. In 2007 benoemde STW haar tot Simon Stevin Gezel vanwege de brugfunctie die ze had vervuld tussen het wetenschappelijk onderzoek aan de TU en de ingenieurspraktijk bij DHV.<\/p>\n

\u201cMerle deed dat uitzonderlijk goed\u201d, zegt Van der Roest. \u201cZe heeft een belangrijk stempel gedrukt op de ontwikkeling van Nereda.\u201d Vanaf 2005 was Nereda de handelsnaam voor de aerobe korrelslibtechnologie, afgeleid van de gelijknamige waternimf uit de Griekse mythologie.<\/p>\n

Opschaling en onderzoek gingen hand in hand. Van der Roest mocht de biotechnologen graag ‘uitdagen’ om de procescondities aan te passen aan de praktijk waar bijvoorbeeld de pompcapaciteit beperkt is en het zuurstofgehalte nooit zo hoog kan zijn als in een laboratoriumopstelling.<\/p>\n

De overstap naar echt afvalwater in plaats van het laboratoriumbrouwsel bleek lastiger dan gedacht. In een proefopstelling van zes meter hoog en 60 centimeter diameter zou vanaf 2003 tot 2005 een Stowa-onderzoek lopen met rioolwater op de afvalwaterzuivering van Ede (niet Epe).<\/p>\n

\u201cHet was totaal anders dan het lab\u201d, herinnert Van de Roest zich. \u201cWe werden er soms wanhopig van omdat het korrelslib niet wilde groeien.\u201d Toen er zich na negen maanden toch een beetje korrelslib begon te ontwikkelen, voltrok zich een ramp. Er werd tijdens een weekend een computer gestolen waardoor het proces niet langer gecontroleerd werd. Na het weekend bleek door een technische storing al het korrelslib uitgespoeld te zijn.<\/p>\n

Dat bracht DHV in een lastig parket. De schadepost evenaarde bijna de omzet, maar stoppen zou gezichtsverlies betekenen bij opdrachtgevers en waterschappen. Projectmedewerkers waren zo gemotiveerd dat ze besloten het werk in de eigen tijd voort te zetten.<\/p>\n

Toch had die crisis iets nieuws losgemaakt. Van der Roest: \u201cWe beseften dat we de micro-organismen zo slecht moesten behandelen dat ze wel in korrels moesten groeien, dat ze elkaar keihard nodig hadden om te overleven.\u201d Ingenieurs in de stress, dan ook de bacteri\u00ebn. En ja hoor, na vier maanden zat de proefreactor vol met korrels en de verwijdering van stikstof en fosfaat (nutri\u00ebnten) was zelfs beter dan verwacht.<\/p>\n

In de daaropvolgende periode hebben Stowa, TU Delft en DHV met zes waterbeheerders het Nationaal Nereda Ontwikkelingsprogramma (NNOP) opgesteld. Dit programma loopt tot eind 2012 en het omvat onder meer de bouw van enkele zuiveringsinstallaties.<\/p>\n

Voor de bouw van een eerste volledige zuivering, was een waterschap nodig als opdrachtgever en een garantiefonds voor het geval de installatie onverhoopt niet zou werken als voorspeld. Als eerste opdrachtgever diende Waterschap Hollandse Delta zich aan, het was toen 2007. Maar het garantiefonds kwam niet van de grond. \u201cDe eerste Nereda-zuivering had al jaren eerder kunnen draaien\u201d, stelt Van der Roest, \u201cals er een garantiefonds was geweest.\u201d Maar het liep anders, en met drie jaar vertraging staat nu de eerste Nereda zuivering dus niet bij Zuidland, maar in Epe (Waterschap Veluwe), binnenkort gevolgd door Dinxperlo (Waterschap Rijn & IJssel) en Vroomshoop (Waterschap Regge en Dinkel).<\/p>\n

Positief<\/strong>
\nVan Loosdrecht, die dit jaar een ridderorde ontving voor zijn verdiensten voor de afvalwaterzuivering, werkt hard aan nieuwe zuiveringsconcepten zoals inzet van de anammox bacterie bij lage temperaturen en productie van chemicali\u00ebn uit afvalstromen. \u201cEen universiteit moet op tijd vindingen uit handen durven geven\u201d, vindt hij, \u201cmaar wel onderzoek blijven doen naar vragen die opduiken bij de opschaling.\u201d<\/p>\n

Van der Roest, die zichzelf typeert als een ‘positief ingesteld ventje’ wil niet met vingers wijzen. \u201cJe kunt soms teleurgesteld zijn of gewoon beseffen dat tegenslagen bij innovatie horen.\u201d Hij vindt wel dat regels innovatie vaak in de weg staan en dat het innovatieproces zelf aan innovatie toe is. Hij heeft geleerd eerst op zoek te gaan naar mensen die de moed hebben om de zaak in beweging te brengen. \u201cMensen als Merle de Kreuk, Douwe-Jan Tilkema (sectorhoofd waterzuivering bij Waterschap Veluwe, red.) en Jacques Leenen (directeur Stowa, red.) hebben de moed om door te gaan bij tegenslag. Daar gaat het om, want er komen n\u00f3g honderd hobbels.\u201d<\/p>\n

Deze reportage verscheen eerder in Delft Integraal 03\/2011.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Waterschap Veluwe beleeft in Epe de primeur van een nieuwe generatie rioolwaterzuivering. De Nereda korrelslibtechnologie bespaart ongeveer een kwart van de energie en driekwart van de ruimte. \u201cOver tien jaar is dit de standaard.\u201d Projectleider Andr\u00e9 Welmer van Waterschap Veluwe heeft het er maar druk mee. Net heeft hij twee mensen van de gemeente Epe […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,23,24],"tags":[148,149,147,146],"class_list":["post-1381","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artikelen","category-delft-integraal","category-delta","tag-dhv","tag-mark-van-loosdrecht","tag-nereda","tag-rioolwaterzuivering"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1381","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=1381"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1381\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1382,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/1381\/revisions\/1382"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=1381"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=1381"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.joswassink.nl\/inzicht\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=1381"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}