Skip to content


Nieuw Nederlandje, drastische plannen voor droge voeten

De zeespiegel stijgt mogelijk veel sneller dan tot dusver werd aangenomen. De huidige maatregelen zijn dan niet meer voldoende om droge voeten te houden. Is het tijd voor radicale plannen?

Angst voor overstromingen is van alle tijden.  De oudste verhalen stammen uit Genesis en vertellen van de redding van Noach met zijn ark. De rest van de schepping werd weggevaagd. Geschriften, etsen en schilderijen getuigen keer op keer van de vernietigende kracht van het water. De mens heeft leren leven met het water, maar blijft op zijn hoede. 

Behalve dan de Nederlanders uit de tweede helft van de twintigste eeuw. Zij groeiden op achter de Deltawerken, een monumentale verdedigingswal tegen de zee waar waterbouwkundigen vanuit de hele wereld naar kwamen kijken, en die lange tijd de Nederlandse trots en identiteit bepaalde. Een overstroming waar ook ter wereld? Call in the Dutch. Zij weten raad. Dat zelfvertrouwen begint nu af te brokkelen, en de aloude angst voor het water sijpelt weer naar binnen.

Versnelde zeespiegelstijging

Tekening: Carof Beeldleveranciers

“Toen ik in 1990 begon met onderzoek naar gevolgen van klimaatverandering was het een toekomststudie over iets dat heel ver weg ligt. Nu zien we dat de zeespiegel veel sneller kan stijgen en dat we in 2050 misschien al drastische maatregelen moeten nemen. Dan zijn mijn kinderen zo oud als ik nu.”

Aan het woord is dr. Marjolijn Haasnoot, onderzoekerklimaat en water bij Deltares en aan de Universiteit Utrecht. Ze is hoofdauteurvan het rapport ‘Mogelijke gevolgen van versnelde zeespiegelstijging voor dehet Deltaprogramma’ (Deltares, september 2018). De eerste zin zegt het al: ‘Dezeespiegel kan mogelijk (veel) sneller gaan stijgen dan tot nu toe inaangenomen in het Deltaprogramma.’ Reden daarvoor is dat pas sinds kort bekendis dat ook het landijs op de Zuidpool afsmelt, terwijl tot nu toe werdaangenomen dat de klimaatverandering zich nauwelijks manifesteerde opAntarctica. Nu blijken gletsjers onderspoeld te worden door warmer zeewater endaardoor af te breken. Daar komt bij dat het tamelijk onwaarschijnlijk is datde temperatuurstijging tot het einde van deze  eeuw tot 2 graden beperktblijft. In het beste geval, als alle landen de internationale afspraken nakomen, wordt het plus 3 graden, en anders nog meer. 

Systeem loopt vast

De Delta-scenario’s gaan uit van maximaal 1 meter zeespiegelstijging (ten opzichte van 1995) aan het einde van de eeuw. Maar volgens Haasnoot en collega’s kan dat 2 tot 3 meter stijging worden in 2100 (bij plus 4 graden), en oplopen tot zelfs 5 tot 8 meter stijging in 2200, aldus Deltares. Wat betekent dat voor het Deltaprogramma?

“We hebben studies gedaan naar 2 meter zeespiegelstijging voor het Deltaprogramma”, vertelt hoogleraar waterbouwkunde prof.dr.ir. Bas Jonkman. “Dat leek toen goed haalbaar zonder grote veranderingen in het systeem. Meer zand op de kust, dijken versterken en de stormvloedkeringen vaker sluiten. We schatten de kosten op een miljard euro per jaar. Dat is goed betaalbaar.” 

Als het water hoger komt, dan loopt dat systeem vast. Vanaf een stijging van 1,2 meter kan de Maeslantkering beter vervangen worden door een sluis en vanaf plus 2,1 meter zal de Oosterscheldedam permanent dicht zijn, berekende Deltares. Technisch kan er veel, maar de betaalbaarheid komt onder druk, de risico’s bij falen worden erg hoog, zout water dringt binnen via het grondwater en al het rivierwater zal actief het land moeten worden uitgepompt.

Radicale aanpak

Vanaf twee meter zeespiegelstijging is het tijd voor een radicaal andere aanpak, en dat is waar ir. Geert van der Meulen deze zomer meekwam in zijn afstudeerscriptie New Netherlands. Hij schetste een NieuwNederlandje en dat beeld intrigeert. In zijn ontwerp is Den Helder is eeneiland geworden, en Assen een haven. De nieuwe Afsluitdijk loopt van Medembliknaar Lemmer. Alles daarboven behoort tot de Nieuwe Waddenzee. Aan dezuidwestkant hebben de Zeeuwse eilanden plaatsgemaakt voor een uitgestrektnatuurgebied. Het Groene Hart is volgebouwd om onderdak te verschaffen aan de1,7 miljoen Nederlandse klimaatvluchtelingen. De helft van Nederland is stevigomdijkt en intensief bewoond, de andere helft is een nat natuurgebied. 

Verder denken

Van der Meulen vertelt dat hij in navolging vanlandschapsarchitect prof.ir. Dirk Sijmons heeft gekeken waar de essentiëleruggengraat zit, in dit geval van Nederland, en waar rek in zit. Wat zijn degebieden met natuurlijk, stedenbouwkundig, industrieel en verzameld erfgoed dieje moet beschermen, en wat kun je prijsgeven om de rest beter te beschermen?Zijn Nieuwe Nederlandje is een aanzet om verder te denken dan het huidigeDelta-programma, zegt Van der Meulen. In de regel worden drastische maatregelenpas genomen na een ramp. Maar zeespiegelstijging is de ramp ‘die je wist datzou komen’. Daar hoeven we ons niet door laten te verrassen. 

Haasnoot pleit voor monitoring van het landijs opGroenland en de Zuidpool, en voor het ontwikkelen van rekenmodellen die dezeespiegelstijging met meer zekerheid kunnen voorspellen. Bas Jonkman voelt erwel voor om samen met de faculteiten Technische Bestuurskunde & Management(TBM) en Bouwkunde een ontwerpstudio op te zetten om ontwerpen te maken vooreen Nieuw Nederland. Oplossingen zijn te bedenken tot plus tien meter, schatJonkman. Daarna wordt het tijd om te verkassen. Johan van Veen, de vader vanhet Deltaplan, wist al: “Eens zullen we ons land met een zucht van verlichtingaan de golven prijsgeven.”

• Lees op TU Delta

Posted in Artikelen, Delft Integraal, Delta.


De evolutie in eigen hand – Behoedzaam voorwaarts met CRISPR-Cas

De Groene Amsterdammer, 17-05-2018, in Dubbeldikke toekomst special.

Nieuwe genetische technieken, zoals CRISPR-Cas, zouden ziektes kunnen uitbannen en voedselproblemen kunnen verhelpen. Maar regelgeving en standpunten dateren nog uit de vorige eeuw.

Groene-CRISPR

Posted in Artikelen, Groene Amsterdammer.


VPRO Klassestrijd

Hoe maak je scholen veilig en hoe bevorder je daar de integratie van de volgende generatie? Iemand zocht naar een video uit 2002 die nog verbazend actueel is: Klassestrijd.

 

Posted in Televisie, VPRO Noorderlicht.


Zie ginds komt de roboot

V.l.n.r. Vittorio Garofano, Rudy Negenborn, Milinko Godjevac en Ali Haseltalab. (Foto: Marcel Krijger)Naast de ontwikkeling van slimme auto’s kan de scheepvaart niet achterblijven. Schepen worden steeds slimmer met zelfstandig varende ‘roboots’ als stip op de horizon.

De persmiddag in december bij 3mE werd goed bezocht. Journalisten beenden rond de grote waterbakken. Ze keken naar de modelboot die heen en weer manoeuvreerde tussen raadselachtige borden met zwart-witte patronen. Ze maakten foto’s met hun mobieltjes en krabbelden hun aantekeningen.

Onderzoeksleider dr. Rudy Negenborn stond verslaggever Marc-Robin Visscher van Radio 1 te woord. “De beste stuurlui staan straks allemaal aan de wal”, was de boodschap.

Hoge verwachtingen

Volledig autonoom varende robots (roboots) bestaan nog niet, maar dat staat hoge verwachtingen niet in de weg. Sommigen denken dat oceaanoversteken het eerst gerobotiseerd worden. Want wat kan daar nou misgaan? Anderen denken aan veerboten of aan containertransport in de haven tussen verschillende terminals. Ook autonome patrouilleboten worden genoemd. In de haven of bij de geplande offshore windparken.

Of een voertuig nou vliegt, vaart of rijdt – het maakt dr. Rudy Negenborn niet veel uit. Als expert in kunstmatige intelligentie bij de faculteit 3mE (Werktuigbouwkunde, Maritieme Techniek en Technische Materiaalwetenschappen) is het zijn missie om voertuigen slimmer te maken. “Kijk hoeveel een auto al zelf regelt. Je hoeft niet meer te choken of te schakelen. Je hebt geen kaart meer nodig en ook ruitenwissers, verwarming en verlichting regelt een moderne auto allemaal zelf”, aldus Negenborn. Hij begreep dat er in de scheepvaart, als onderdeel van een wereldwijd logistiek systeem, nog veel te winnen is.

In 2010 ontving hij een Veni-subsidie van onderzoeksfinancier NWO voor zijn voorstel om transportstromen te coördineren. ‘Dit onderzoek laat lokale transporthubs zelfstandig continu met elkaar samenwerken en onderhandelen. Dit resulteert in een beter gecoördineerd en efficiënter transportbeheer’, schreef hij destijds. Na toekenning van de beurs trok Negenborn vijf promovendi aan, waarvan de eersten hun proefschrift al hebben verdedigd. Continued…

Posted in Artikelen, Delta.


Bouwstenen van de biotechnologie

Informatica, databases en robots zijn de toekomst van de biotechnologie. Toch staan de basisbeginselen van Delfts eerste microbioloog professor Beijerinck na 120 jaar nog steeds recht overeind.

Foto: Sam Rentmeester

Hoe het begon: in 1895 liet Jacques van Marken, directeur van de Koninklijke Nederlandse Gist en Spiritusfabriek, een laboratorium inrichten in de Polytechnische School voor de getalenteerde, maar sociaal onhandige microbioloog Martinus Beijerinck. Hierdoor ontstond een typische Delftse ingenieursbenadering van biotechnologie: praktisch inzicht in de fysiologie en ecologie van bacteriën, gisten, schimmels en algen, dat bij voorkeur in getallen wordt uitgedrukt. Continued…

Posted in Artikelen, Delta.